พ่อครูมาลา คำจันทร์ เขียนเรื่องเด็กชายชาวดงให้แสงเมืองเป็นผู้เล่าเรื่อง เมืองคืออะไร เด็กชายชาวดงไม่รู้จัก ไม่รู้กระทั่งอำเภอ การรับรู้ของเขานั้นจำกัด โลกของพวกเขากว้างขวางแต่ในหุบในดงเท่านั้น ในหุบเขาดงดอยเขารู้ทุกเรื่อง นอกเหนือออกไป...ไม่รู้แล้ว ล้านนาสมัยกึ่งพุทธกาล คนเรายังยำเยงเกรงผี เชื่อนักเชื่อหนาในบาปบุญกรรมเวร วิถีเป็นอยู่คือการเรียนรู้รอบตัว รู้จด รู้จำ ไล่ล่า ปกป้อง หาอาหาร ยังเป็นสมัยที่ไม่สะสมเงินทอง แค่หาให้พอเพียงสำหรับตนเองและครอบครัว หากจะมั่งคั่งก็มั่งคั่งในทางบุญ มิใช่ร่ำรวยทรัพย์สิน วิถีชาวดง เคลื่อนไปตามกงล้อของธรรมชาติที่หมุนเวียนเปลี่ยนผ่าน แสดง circle of life ให้ปรากฏเป็นวัฏจักรชีวิต ผู้คนรู้อดรู้ทนและรอคอยจังหวะเวลาของฤดูกาล ฤดูแห่งความทรงจำของพวกเขา คือฤดูแห่งความหมายและความงาม เป็นความหมายของการดำรงอยู่โดยปราศจากความโลภ หน้าน้ำเขาทำนา ย่างหน้าหนาวเขาเก็บฝ้าย เดือนสี่ฝนละฟ้าเขาเก็บเกี่ยว อิ่มเอิบใจในผลผลิต และมีความสุขกับสิ่งรอบตัว เด็กชายชาวดงมอบวันคืนเก่าๆ ที่ธรรมชาติอันอุดมจะให้เราได้ ทั้งยังนำคติสอนใจดีๆ มาให้รู้แจ้งด้วย อย่างที่เปรียบไว้ว่า ‘ลูกกง เมื่อยิงออกไปแล้วไม่เคยกลับมา’ เปรียบว่าความทุกข์เศร้าของคนเรา ควรให้เหมือนลูกกงที่ปล่อยจากปลายหนังสติ๊ก เมื่อปล่อยไปแล้ว ก็ให้มันไปเลย อย่าส่งใจไปคล้องเอามันกลับมา สอนว่าอย่าหมักหมมความทุกข์ไว้กับตัวนั่นเอง บางทีคงเป็นไปได้ที่เด็กชายชาวดงอาจเป็นผู้เขียน หรือผู้เขียนเคยเป็นเด็กชายชาวดงมาก่อน เรื่องราวจึงละเอียดสะท้อนชีวิตชาวดงได้ยอดเยี่ยมเท่านี้

พ่อครูมาลา คำจันทร์ เขียนเรื่องเด็กชายชาวดงให้แสงเมืองเป็นผู้เล่าเรื่อง เมืองคืออะไร เด็กชายชาวดงไม่รู้จัก ไม่รู้กระทั่งอำเภอ การรับรู้ของเขานั้นจำกัด โลกของพวกเขากว้างขวางแต่ในหุบในดงเท่านั้น ในหุบเขาดงดอยเขารู้ทุกเรื่อง นอกเหนือออกไป...ไม่รู้แล้ว ล้านนาสมัยกึ่งพุทธกาล คนเรายังยำเยงเกรงผี เชื่อนักเชื่อหนาในบาปบุญกรรมเวร วิถีเป็นอยู่คือการเรียนรู้รอบตัว รู้จด รู้จำ ไล่ล่า ปกป้อง หาอาหาร ยังเป็นสมัยที่ไม่สะสมเงินทอง แค่หาให้พอเพียงสำหรับตนเองและครอบครัว หากจะมั่งคั่งก็มั่งคั่งในทางบุญ มิใช่ร่ำรวยทรัพย์สิน วิถีชาวดง เคลื่อนไปตามกงล้อของธรรมชาติที่หมุนเวียนเปลี่ยนผ่าน แสดง circle of life ให้ปรากฏเป็นวัฏจักรชีวิต ผู้คนรู้อดรู้ทนและรอคอยจังหวะเวลาของฤดูกาล ฤดูแห่งความทรงจำของพวกเขา คือฤดูแห่งความหมายและความงาม เป็นความหมายของการดำรงอยู่โดยปราศจากความโลภ หน้าน้ำเขาทำนา ย่างหน้าหนาวเขาเก็บฝ้าย เดือนสี่ฝนละฟ้าเขาเก็บเกี่ยว อิ่มเอิบใจในผลผลิต และมีความสุขกับสิ่งรอบตัว เด็กชายชาวดงมอบวันคืนเก่าๆ ที่ธรรมชาติอันอุดมจะให้เราได้ ทั้งยังนำคติสอนใจดีๆ มาให้รู้แจ้งด้วย อย่างที่เปรียบไว้ว่า ‘ลูกกง เมื่อยิงออกไปแล้วไม่เคยกลับมา’ เปรียบว่าความทุกข์เศร้าของคนเรา ควรให้เหมือนลูกกงที่ปล่อยจากปลายหนังสติ๊ก เมื่อปล่อยไปแล้ว ก็ให้มันไปเลย อย่าส่งใจไปคล้องเอามันกลับมา สอนว่าอย่าหมักหมมความทุกข์ไว้กับตัวนั่นเอง บางทีคงเป็นไปได้ที่เด็กชายชาวดงอาจเป็นผู้เขียน หรือผู้เขียนเคยเป็นเด็กชายชาวดงมาก่อน เรื่องราวจึงละเอียดสะท้อนชีวิตชาวดงได้ยอดเยี่ยมเท่านี้