‘มหกรรมมนุษย์’ ชื่อนวนิยายนี้ทำให้เรามองเห็นภาพของมนุษย์กลุ่มใหญ่ที่จะมาปรากฏและโลดแล่นอยู่ตรงหน้า ผ่านตัวละครสำคัญคือ ‘ชมนาด’ ‘ชมนาด’ เป็นตัวละครหลักของเรื่อง ผู้จะพาเราไปสังเกตสังกานานามนุษย์ที่รายล้อมเธออยู่ ให้รู้ถึงชีวิตอันสับสนวุ่นวายของเขาเหล่านั้น รวมทั้งของตัวเธอเองด้วย มนุษย์ก็คือสิ่งหนึ่งซึ่งอุบัติขึ้นบนโลก เหมือนๆ กับธรรมชาติ ต่างต้องเกิด โรยรา และดับสูญไปเป็นธรรมดา ธรรมชาติมีกลางคืนกลางวัน มีด้านมืดและสว่าง มนุษย์ก็เฉกเช่นกัน เมื่อมนุษย์ไม่ต่างอะไรจากธรรมชาติแล้ว ความสุขและความทุกข์ก็เกิดขึ้นและหายไปได้ ไม่คงทนเช่นนี้เอง ความไม่แน่นอนนี้เกิดในทุกฝีก้าวของชีวิตคน ยากที่จะฝืนหรือรวบรัดตัดความว่า คนเราต้องทำในสิ่งที่ดีที่สุดมากขนาดไหน จึงจะหยุดยั้งความเลวร้ายไม่ให้เกิดขึ้น หรือต้องทำบุญกันสักกี่วัด เคราะห์กรรมจึงจะไม่อาจกระทบเราได้ แท้จริงแล้ว ความเดือดร้อนของมนุษย์อยู่ที่การยอมรับธรรมชาติไม่ได้ต่างหาก ความคิดและการกระทำของ ‘ชมนาด’ ก็ไม่ต่างจากปุถุชนทั่วไปบนโลกที่ประพฤติทั้งดีและชั่ว เต็มไปด้วยเรื่องคาดหวังและช่วงชิงครอบครอง แม้การยอมรับความจริงดูเหมือนจะเกิดขึ้นเมื่อเธอดำเนินชีวิตมายาวนานเกิน ๙๐ ปีแล้ว กว่าที่ปัญญาจะพาให้สตรีเจนโลกอย่างเธอสงบลงได้ ผู้คนที่แวดล้อมเธอทั้งที่ได้รับผลกระทบในทางดีและร้าย ต่างก็ได้ผ่านจุดนั้นไปในวิถีที่พวกเขาเลือกหรือไม่ได้เลือกกันหมดแล้ว ย้อนกลับมาเปลี่ยนแปลงสิ่งใดไม่ได้อีกแล้ว หากจะพูดถึงนวนิยายใหม่ๆ ที่มุ่งประเด็นทางความคิดและให้มุมมองในการใช้ชีวิตในหลายช่วงตอน ‘มหกรรมมนุษย์’ ก็เต็มคุณค่าในระดับนั้นอย่างปฏิเสธไม่ได้ ไม่ว่าการเขียนนวนิยายเรื่องหนึ่งจะใช้เวลาสั้นหรือยาวนานเท่าไหร่ก็ตาม นั่นไม่ใช่เรื่องสำคัญ สำคัญก็แต่ว่า เมื่อเขียนจบลงแล้ว ได้ให้คุณค่าต่อผู้อ่านมากน้อยแค่ไหนต่างหาก ดังที่ ‘มหกรรมมนุษย์’ ได้ปรากฏคุณค่าต่อหน้าผู้อ่านตรงนี้แล้ว

‘มหกรรมมนุษย์’ ชื่อนวนิยายนี้ทำให้เรามองเห็นภาพของมนุษย์กลุ่มใหญ่ที่จะมาปรากฏและโลดแล่นอยู่ตรงหน้า ผ่านตัวละครสำคัญคือ ‘ชมนาด’ ‘ชมนาด’ เป็นตัวละครหลักของเรื่อง ผู้จะพาเราไปสังเกตสังกานานามนุษย์ที่รายล้อมเธออยู่ ให้รู้ถึงชีวิตอันสับสนวุ่นวายของเขาเหล่านั้น รวมทั้งของตัวเธอเองด้วย มนุษย์ก็คือสิ่งหนึ่งซึ่งอุบัติขึ้นบนโลก เหมือนๆ กับธรรมชาติ ต่างต้องเกิด โรยรา และดับสูญไปเป็นธรรมดา ธรรมชาติมีกลางคืนกลางวัน มีด้านมืดและสว่าง มนุษย์ก็เฉกเช่นกัน เมื่อมนุษย์ไม่ต่างอะไรจากธรรมชาติแล้ว ความสุขและความทุกข์ก็เกิดขึ้นและหายไปได้ ไม่คงทนเช่นนี้เอง ความไม่แน่นอนนี้เกิดในทุกฝีก้าวของชีวิตคน ยากที่จะฝืนหรือรวบรัดตัดความว่า คนเราต้องทำในสิ่งที่ดีที่สุดมากขนาดไหน จึงจะหยุดยั้งความเลวร้ายไม่ให้เกิดขึ้น หรือต้องทำบุญกันสักกี่วัด เคราะห์กรรมจึงจะไม่อาจกระทบเราได้ แท้จริงแล้ว ความเดือดร้อนของมนุษย์อยู่ที่การยอมรับธรรมชาติไม่ได้ต่างหาก ความคิดและการกระทำของ ‘ชมนาด’ ก็ไม่ต่างจากปุถุชนทั่วไปบนโลกที่ประพฤติทั้งดีและชั่ว เต็มไปด้วยเรื่องคาดหวังและช่วงชิงครอบครอง แม้การยอมรับความจริงดูเหมือนจะเกิดขึ้นเมื่อเธอดำเนินชีวิตมายาวนานเกิน ๙๐ ปีแล้ว กว่าที่ปัญญาจะพาให้สตรีเจนโลกอย่างเธอสงบลงได้ ผู้คนที่แวดล้อมเธอทั้งที่ได้รับผลกระทบในทางดีและร้าย ต่างก็ได้ผ่านจุดนั้นไปในวิถีที่พวกเขาเลือกหรือไม่ได้เลือกกันหมดแล้ว ย้อนกลับมาเปลี่ยนแปลงสิ่งใดไม่ได้อีกแล้ว หากจะพูดถึงนวนิยายใหม่ๆ ที่มุ่งประเด็นทางความคิดและให้มุมมองในการใช้ชีวิตในหลายช่วงตอน ‘มหกรรมมนุษย์’ ก็เต็มคุณค่าในระดับนั้นอย่างปฏิเสธไม่ได้ ไม่ว่าการเขียนนวนิยายเรื่องหนึ่งจะใช้เวลาสั้นหรือยาวนานเท่าไหร่ก็ตาม นั่นไม่ใช่เรื่องสำคัญ สำคัญก็แต่ว่า เมื่อเขียนจบลงแล้ว ได้ให้คุณค่าต่อผู้อ่านมากน้อยแค่ไหนต่างหาก ดังที่ ‘มหกรรมมนุษย์’ ได้ปรากฏคุณค่าต่อหน้าผู้อ่านตรงนี้แล้ว